Procedury zarządzania kryzysem

Procedury szczegółowe zarządzania kryzysem


Poniżej przedstawiamy Procedury szczegółowe wypracowane wspólnie przez pracowników Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Strzelcach Krajeńskich i Drezdenku

PROCEDURY SZCZEGÓŁOWE ZARZĄDZANIA KRYZYSEM W SZKOLE

Sposób reagowania - zamach samobójczy ucznia

Działania uprzedzające (przykładowo):

  1. omówienie problematyki na forum Rady Pedagogicznej;
  2. upowszechnienie procedur przewidywania zamachów samobójczych (np. list sprawdzających);
  3. omówienie problematyki w ramach Szkolnego Zespołu Kryzysowego;
  4. monitorowanie stanu psychicznego uczniów, reagowanie na symptomy ostrego, chronicznego stresu, objawy depresji;
  5. dokonywanie (cyklicznie) badań przesiewowych pod kątem (czynników suicydogennych*), np. depresji, niedawnych doświadczeń urazowych (np. przemocy, nadużyć, gwałtu), przeżywanej żałoby.

Działania interwencyjne:

  1. ustal i potwierdź rodzaj zdarzenia;
  2. nie pozostawiaj ucznia samego;
  3. usuń wszystko, co może ułatwić realizację zamiaru;
  4. bez rozgłosu przeprowadź ucznia w bezpieczne, ustronne miejsce;
  5. zbierz wstępne informacje o okolicznościach zdarzenia;
  6. wezwij pomoc (pogotowie, policję, straż), jeśli potrzeba;
  7. zadbaj, żeby interwencja służb przebiegła dyskretnie;
  8. towarzysz uczniowi ? jesteś dla niego ważny;
  9. zawiadom Dyrekcję Szkoły ? Dyrekcja zawiadamia Wydział Rozwoju Gospodarczego;
  10. dokonaj szybkiej oceny dalszych zagrożeń, np. wg klucza;


RYZYKO UMIARKOWANE

NP. UCZEŃ MÓWI O SAMOBÓJSTWIE, NIE MÓWI JAK TO ZROBI, NIE BYŁO WCZEŚNIEJSZYCH PRÓB

RYZYKO DUŻE

NP. WYSTĄPIŁY CZYNNIKI PRZEDWYPADKOWE, UCZEŃ MÓWI JAK TO ZROBI, BYŁY WCZEŚNIEJSZE PRÓBY

EKSTREMALNE RYZYKO

NP. WYSTĄPIŁY WSKAŹNIKI PRZEDWYPADKOWE*, UCZEŃ DOKONAŁ SAMOOKALECZENIA, PODJĄŁ INNE DZIAŁANIA ZAGRAŻAJĄCE ZDROWIU/ ŻYCIU


  1. zawiadom wychowawcę i członków Szkolnego Zespołu Kryzysowego, poinformuj
    o wynikach swojej oceny sytuacji (ryzyka);
  2. powiadom rodziców/ opiekunów prawnych;
  3. dokonaj (cie) wyboru priorytetów działania uzależniając działania od oceny sytuacji;
  4. ustal (cie) strategię odpowiednią do uzgodnionych priorytetów. W ramach interwencji kryzysowej zapewnij ( cie) wsparcie psychologa, powiadom P P-P;
  5. chroń (cie) ucznia oraz inne osoby przed zbędnymi czynnikami traumatyzującymi
    (np. kontaktem z mediami, świadkami, itp.)

Działania naprawcze:

  1. dokonaj diagnozy ryzyka ponowienia zamachu uwzględniając, że odratowana osoba ma nadal poważne kłopoty z radzeniem sobie z problemami życiowymi;
  1. bezwzględnie skonsultuj dalszą strategię z PPP, CIK lub placówką opieki zdrowotnej;
  1. podejmij próbę zmobilizowania rodziny, aby udzieliła wsparcia bliskiemu, zapewniła mu bezpieczeństwo, wzmocniła wzajemne więzi.


Lista sprawdzająca - zamiar samobójczy ucznia


Lp.

Czynniki wysokiego ryzyka

TAK

NIE

1

Czy uczeń mówi lub w inny sposób wyraża beznadziejność,

bezradność?



2

Czy bezpośrednio lub pośrednio mówi o samobójstwie?



3

Czy w ostatnim czasie pozbywał się osobistych

przedmiotów ? przedtem dla niego ważnych?



4

Czy ostatnio zaczął izolować się, wycofywać z kontaktów,

także z bliskimi kolegami?



5

Czy zaniechał zajęć, zabaw, dyscyplin sportu dotąd

sprawiających mu przyjemność?



6

Czy napisał testament, list pożegnalny?



7

Czy używa wyrażeń, które wskazują na jakiś moment w

czasie, który wiąże się z końcem, zaprzestaniem,

odejściem, inną sytuacją?



8

Czy przeszedł niedawno zdecydowaną zmianę charakteru,

nastroju, zachowania?



9

Czy ostatnio zmienił swoje nawyki, np. przestał dbać o

wygląd?



10

Czy ma problemy z jedzeniem, spaniem nieuzasadnione

organicznie?



11

Czy podejmował wcześniej próby samobójcze?



12

Czy podejmuje jakieś szczególnie ryzykowne zachowania?



13

Czy doświadczył niedawno straty, traumy?



14

Czy daje wyraz swemu zainteresowaniu tematyką śmierci,

umierania, życia po śmierci?



15

Czy fascynuje się postaciami kultury, innymi znanymi

osobami, które zginęły samobójczo?



16

Czy spożywa alkohol, czy używa narkotyków?




Odpowiedź twierdząca na więcej niż jedno pytanie wskazuje na poważne ryzyko samobójstwa.

Lista sprawdzająca ? ryzyko ponownej próby samobójczej

Nawet najmniej groźna próba samobójcza wymaga wnikliwej analizy. Powinniśmy móc ocenić zarówno stan psychiczny, jak i somatyczny tej osoby. Dlatego niezmiernie ważne jest, aby w jej pobliżu był lekarz i psycholog. Należy bardzo dokładnie przeanalizować całą sytuację i rozważyć ryzyko ponowienia takiej próby. Należy pamiętać, że czasami poprawa nastroju jest związana ze spadkiem napięcia, ulgą po próbie samobójczej i nie należy traktować go jako wyraz pogodzenia się z życiem. Do diagnozy takiego stanu przydatne mogą być kolejne pytania ujęte w kwestionariuszu,wymienione poniżej:

  • W jakich okolicznościach dokonał(a) próby samobójczej?
  • Jakie są przyczyny bezpośrednie i pośrednie samobójstwa?
  • Czy to jest pierwsza próba samobójcza? Jeśli nie, to jak wyglądały poprzednie?
  • Co się działo w ostatnim tygodniu przed próbą samobójstwa?
  • Co się działo w ostatnim dniu, godzinach przed próbą samobójstwa?
  • Jak się czuł(a) po odzyskaniu przytomności?
  • Czy w rodzinie były śmierci samobójcze? Jeśli tak, to kto i kiedy?
  • Czy w chwili próby samobójczej był(a) pod wpływem środków zmieniających nastrój?
  • Czy było wcześniej leczenie psychiatryczne? Jeśli tak, to kiedy i z jakim rozpoznaniem?
  • Czy z obecnej perspektywy ponowił(a) by próbę samobójczą?
  • Czy w ostatnim okresie życia utracił(a) kogoś bliskiego?
  • Jakich strat doznał(a) w swoim życiu? Jak one wpłynęły na historię życia?


Dzięki informacjom zebranym od ucznia możemy ocenić rodzaj myśli samobójczych i ich nasilenie; występowanie zawężenia presuicydalnego*; rodzaj zachowania samobójczego oraz możliwości jego powtarzania; system wartości danej osoby i zasoby osobiste oraz bardzo ważne dla dalszej pracy nastawienie do udzielającego pomocy.


Sposób reagowania - żałoba po śmierci ucznia (uwaga: za wyjątkiem śmierci samobójczej)

Działania uprzedzające (propozycja):

  1. omówienie procedury postępowania na forum Szkolnego Zespołu Kryzysowego
  1. omówienie tematyki stresu, traumy, żałoby, reakcji typowych dla stresu pourazowego na forum Rady Pedagogicznej.

Działania interwencyjne:

  1. poinformuj nauczycieli, wychowawców;
  1. przypomnij zasady kierowania dyskusją z elementami odreagowania z uczniami, na potrzeby godzin wychowawczych, innych lekcji (jeśli to możliwe: daj materiały instruktażowe);
  1. poinformuj uczniów na forum klasy;
  1. opowiedz o okolicznościach śmierci, uwzględniając życzenia rodziny zmarłego;
  1. stwórz możliwość uczestniczenia w ceremoniach pogrzebowych, uroczystościach
    o charakterze ?wspominkowym? itp.;


Działania naprawcze:

  1. oceń potrzeby ? monitoruj stan psychiczny uczniów ze szczególnym uwzględnieniem reakcji stresu pourazowego, zwróć uwagę na uczniów, u których stwierdzasz szczególnie ostry lub chroniczny przebieg reakcji;
  1. skonsultuj sytuację z pedagogiem / psychologiem szkolnym lub specjalistą z PPP lub CIK;
  1. zorganizuj debriefing* (gdy tak ustalono po konsultacji z pedagogiem /psychologiem);
  1. ułatw kontakt ze specjalistami z placówek wsparcia zewnętrznego, kieruj.


Sposób reagowania - konieczność zawiadomienia o śmierci ucznia

Otrzymanie wiadomości, że osoba bliska stała się ofiarą katastrofy, wypadku samochodowego, zabójstwa czy samobójstwa jest ?ciosem? psychologicznym dla bliskich. Rodzina i przyjaciele mogą wręcz utożsamiać się z cierpieniem, jakiego doświadczyła ofiara. Najbardziej drastycznym przeżyciem jest śmierć dzieci, które naturalnie nie powinny odchodzić przed osobami dorosłymi. Wszystkie reakcje typowe dla żałoby są, w przypadku rodziców, którzy stracili dziecko, wyjątkowo silne i długo trwające. Zwłaszcza gniew, zgorzkniałość i samoobwinianie, poczucie winy. Powstaje pytanie, na kim spoczywa obowiązek informowania o śmierci? Nie ma tutaj jednej prostej odpowiedzi. Biorąc pod uwagę doświadczenia służb mundurowych możemy stwierdzić, że w tych instytucjach o śmierci żołnierza lub policjanta powiadamia przełożony, np. dowódca, naczelnik, komendant. Jest to ważne z punktu widzenia nie tylko wizerunku organizacji, ale również stanowi zapewnienie, że przekazywana wiadomość jest wiarygodna i sprawdzona. Wydaje się naturalne, że o śmierci ucznia lub nauczyciela, która miała miejsce na terenie szkoły lub w związku z zajęciami szkolnymi, wycieczkami, koloniami itp. powinien poinformować rodzinę dyrektor szkoły lub osoba upoważniona (jednak musi ona bezpośrednio kojarzyć się z administracją szkolną). Dotyczy to oczywiście sytuacji, kiedy jest na to czas. Pozostałe przypadki pozostają w gestii policji, lekarzy, psychologów itp. Nie każdy czuje się na siłach do konfrontacji z niekiedy ekstremalnymi emocjami przezywanymi przez rodzinę, która doświadczyła śmierci np. dziecka. Wówczas trzeba poprosić psychologa lub pedagoga, aby przejął na siebie to zadanie.


  1. Powiadamianie o śmierci zawsze powinno się odbywać twarzą w twarz. Należy unikać powiadamiania za pomocą telefonu lub poczty, jeśli jest to tylko możliwe. Powinno się odbywać w mieszkaniu, nigdy na klatce, w progu drzwi.

2.    Prawidłowe powiadamianie o śmierci musi spełnić następujące warunki:

- dostarczyć niezbędne informacje;

- udzielić pierwszego wsparcie dla ofiar;

- ochronić godność;

- okazać szacunek wobec ofiary jak i powiadamianej rodziny.

  1. Powiadomienie powinno odbyć się w czasie możliwie jak najkrótszym od ustalenia tożsamości ofiary i ustalenia tożsamości osób mu najbliższych.
  1. Przed powiadomieniem należy zebrać informacje o relacjach ofiary z osobą powiadamianą, o stanie zdrowia osoby powiadamianej (zwłaszcza choroby serca, krążenie, cukrzyca itp.), które są istotne do przewidywania sposobu reakcji osoby powiadamianej. Osoby powiadamiane mogą reagować w sposób bardzo emocjonalny, mogą potrzebować pierwszej pomocy. Warto przygotować sobie wsparcie pogotowia medycznego, żeby móc umożliwić w razie potrzeby natychmiastową interwencję lekarską.
  2. Powiadomienie o śmierci powinno odbywać się przez co najmniej dwie osoby. Jedna udziela informacji, druga zaś obserwuje reakcje osoby powiadamianej. Powiadamianie powinno odbyć się na terenie przyjaznym osobie powiadamianej.
  3. Zawiadomienie powinno być możliwie jak najprostsze, bez ?owijania w bawełnę?
    i dorabiania różnych historii. Np. ?Mam dla pani / pana bardzo złą wiadomość: pani / pana bliski nie żyje?. Powinno wyrazić się współczucie, przykrość, zrozumienie. Tak jak w przypadku standardowych kondolencji. Należy zachować się empatycznie, w razie potrzeby udzielić wsparcia fizycznego np. objąć osobę, podać chusteczkę do nosa.
  4. Trzeba być przygotowanym na udzielenie wszystkich informacji, jakich będzie wymagała osoba powiadamiana. Osoby te często czują potrzebę dowiedzenia się szczegółów dotyczących śmierci bliskiego, okoliczności itp. (jak, w jaki sposób, kiedy, gdzie). Udzielane informacje powinny być proste i zwięzłe. Należy unikać drastycznych szczegółów i informacji niepotrzebnych, odnoszących się do drugorzędnych elementów sprawy.
  5. Należy skupić się na udzieleniu pomocy i wsparcia rodzinie zmarłego ? zaproponować pomoc w zawiadamianiu bliskich, zapytać się czy jest coś co możemy zrobić dla rodziny zmarłego.
  6. Nie należy, po zawiadomieniu o śmierci, zostawiać rodziny i bliskich zmarłego samych, bez opieki. Powinien zostać pracownik socjalny lub psycholog, tak długo, aż minie pierwsza reakcja ? szok lub pojawią się osoby bliskie np. członkowie rodziny, znajomi, przyjaciele. Należy podać swoje dane kontaktowe (telefon, ewentualnie adres), aby udzielić informacji lub / i wsparcia, w razie potrzeby. Aby rodzina ofiary nie czuła się pozostawiona sama sobie. Podać namiary instytucji udzielających wsparcia (np. psychologowie).
  7. Jeżeli rodzina zmarłego nie znajduje się w miejscu zamieszkania, należy powiadomić sąsiadów o potrzebie kontaktu z rodziną (powodem jest wydarzenie nadzwyczajne, interwencja z udziałem medyków itp.), natomiast nie należy udzielać szczegółowych informacji sąsiadom, nie należy wspominać o śmierci, aby to nie oni zawiadomili rodzinę zmarłego.
  8. W realiach szkolnych rodzina nie powinna dowiadywać się o śmierci ucznia z mediów lub od osób trzecich. Obowiązek informowania leży po stronie personelu szkoły, dyrekcji.
  9. Absolutnie unikać należy powierzania zadania informowania o śmierci dzieciom lub nastolatkom.